Danker Adriaan Roozemond
1946-1988

s.c. jacobi

hier was je thuis al
wist niemand hoe
ver je heen was

de laatste keer
deed je het zwijgen toe
je kon niet meer

er was iets geknapt
buiten tast ik

gevels en gezichten af
op zoek naar wat

van jou nog
rest

[1989]

roozemond-1roozemond-2roozemond-3

Klein gedenkteken

Verlegen wandel ik door het hoge huis van God. Het kan niet missen: alleen wie vele levens geleid heeft, krijgt deze verscheidenheid aan mensen bijeen. Van vele markten thuis: vermaard kroegtijger en SGP-fractiemedewerker, de legendarische dichter-huisknecht Jan Arends, Wittgenstein en Popper naast dominee J.T. Doornebal uit Oene en andere dominees even buitenissig als hun namen.
Flarden van poëzie en filmfragmenten lopen psychotisch door elkaar als ik de kist op zo'n mal karretje met luchtbanden zie rijden. Vlak daarachter, in het akeligst zwart - de familie, net uit een schilderij van Breughel gestapt. Ik herken de handen, neus, oren, mond, schedelvorm en houding. Alsof zij zijn gesloopte lichaam onderling al verdeeld hebben.
Beschroomd een laatste bezoek aan het huis, dat snel ontruimd zal worden. De dingen lijken hem elk moment terug te verwachten. Alleen de poes en de planten zijn niet in gewone doen. 's Nachts jagen een eindeloze reeks herinneringen elkaar na als wolken aan een herfstige hemel.

Zondag. Ik had me het, samen met Ruud Bartlema zorgvuldig voorbereide, experiment met verf in de liturgie anders voorgesteld. Brokkelige woorden van kyrie worden door de vleugel omhoog gedragen. Overal op de grond en soms aan een ezel zijn mensen aan het schilderen. Woorden en muziek maken gevoelens los die kleur en vorm krijgen. Hij kwam van Flakkee, nakomer en zo tenger dat hij als enige mocht doorleren. Het conflict tussen klei en cultuur waarin hij zich dood zoop, - tweeënveertig, toen behaagde het de Heere volgens de rouwkaart. Een van onze kinderen tekent woordballonnen waarin Suske en Wiske vonkende tekens van onmacht en verdriet opslaan. Het kyrie tast in het duister achter de feiten: jezelf uit de vertrouwde wereld weglezen, want zonder afstand is er geen eigen leven, maar zodra die verwijdering er is zoek je weer een brug.

Zoveel herinneringen die je voortaan alleen moet levend houden. Kort na de begrafenis houden vroegere jaar-, kamer- en kroeggenoten uit De Bedstee, slechts door de overledene verbonden, een reünie. De laatste maanden zijn we allemaal om de tuin geleid. 'Sorry, ik moet nog even naar die en die' of 'ik sta overal alleen voor'. In werkelijkheid gebeurt er niets. Lacunes in contacten. Telefonisch werd het ene gat met het andere gevuld. Lang daarvoor werd een van ons aan de deur niet herkend. De scheiding, waar hij niet overheen kon komen? Maar er zijn ook van alcohol doordrenkte verhalen lang voor er sprake was van een bruid. Als hij langs kwam treuzelde je met de koffie, de alcohol geen avondvullend programma. De volgende keer had hij dan zelf een fles bij zich. Of je was bij hem te gast: ieder een kelkje tot je het grote glas achter de tv zag. Boven spelen kinderen van de jaren zestig. Allemaal kennen ze die ene oom met z'n grote zakken snoep. Onderin de kast van mijn dochter ligt de bloem die ze direct gemaakt heeft. Liefdewerk oud papier sinds ze de bitse woorden onderaan de kaart las: Geen bloemen

Een paar weken later bij Wristers zie ik het op een plastic standaard direct staan: Moergrobben. Theun de Vries over Jeroen Bosch. De roman van de ene zin waarmee hij zich vereenzelvigde: 'een mens verandert niet maar verdiept zich.' Op diezelfde tafel en in de kelder vind ik nog veel meer. Allemaal door diezelfde bezige bij van zijn initialen voorzien: D.A.R. en in de kantlijn zijn eigen leestekens om de dingen sneller te kunnen terugvinden. Van veel boeken herinner ik me nog waar we die gekocht hebben of ingeslagen, want koopjes verkochten we door om aan nieuwe treinkaartjes te komen. De oudjes van toen zijn nieuw geprijsd. In het leven van een boek is ramsj geen einde maar een nieuw begin, een tijdelijke dip in de prijs.

Het was een flinke bibliotheek zegt een verkoper. 'De literatuur was heel gauw weg, de theologie ligt nog in depot.' Vroege leeservaringen zijn vaak bepalend voor de latere beeldvorming: hier maken ze nu in dubbele rijen hun opwachting.
Pulvis es et in pulverem reverteris. Hier verpulveren de extremen die hij koppig bijeen probeerde te houden. Heeft hij deze afgang van zijn grootste liefdes vermoed? Eigenlijk hoor ik hem nu pas zeggen: 'Als er met mij iets gebeurt, kan mijn familie al die boeken niet thuisbrengen.'
Treurig dat alles uit elkaar valt. Waarom geen verkoopcatalogus met zijn naam er op? Ik koop een stapeltje waar ik anders niet over zou piekeren: twee eigen boeken, geleend en vergeten. In de kantlijn kan ik teruglezen hoe ik twintig jaar geleden opzag tegen God. Drie boeken van eigen hand met opdracht: in de kantlijn flarden van onze soms felle discussies. Twee van die melige doe het zelf boekjes 'voor na de scheiding' - sporen uit de tijd waarin ik hem niet goed kon volgen. Een vreemd allegaartje: ik laat ze in de kast bij elkaar.

Ten naaste bij

HN-magazine 28 mei 1988

roozemond-4roozemond-5