klaus-1

 
'Gezien, Klaus'

Klaus Baumgärtner 1948 - 2013

Klaus Baumgärtner, kunstenaar, begenadigd docent aan de Koninklijke Academie van Beeldende kunsten Den Haag, eerstejaars emeritus, fotograaf, grafisch ontwerper, verzamelaar; onderhoudend verteller terwijl hij de inwendige mens verzorgde: mijn hemel, de lieve lust waarmee hij tafelde, werd op de morgen van 14 augustus niet meer wakker. Hij overleed in zijn tweede huis in de Haute-Saône: 'de charme van dit gebied: er is nooit iets te doen; en mocht je iets willen kopen: huizen kun je pinnen.'

Hij exposeerde meestal in dezelfde galeries in Den Haag, Amsterdam, Gent, Zürich en Bazel. Ooit bekende hij graag een keer aan een expositie te willen bijdragen met een kaartje waarop slechts twee woorden en de datum: Gezien, Klaus. Wie hem wil gedenken,- en dat is niet terug in de tijd maar voor de rest van je leven meenemen, komt met dat kaartje een heel eind.

Het oog van de meester. Ik had nog nooit een tweet gezien, het leken me tekstballonnen voor striphelden. Maar nu zag ik op internet zo'n gesprek tussen oud-leerlingen en Carice van Houten: 'Och ja, ik lees het nu. Hij was mijn favoriete docent op de kunstacademie. Bijzonder grappige man van wie ik heb leren kijken.'

Wandelaar vertrouwd met de etymologie van dat woord in zijn moedertaal: 'wandeln' als herhaald 'wenden, hin und her, hin- und verwenden', met als uitkomst: 'Verwandt' en 'Verwandlung'. Wie zo wandelt komt natuurlijk thuis met een alfabet van takjes.

Een wonderlijk gegroeide tak tot op de kern geschild, gesnoeid, gevernist, hier en daar soms van een tegenwicht voorzien, een sokkel als een die dient en dan hopen op een bezoeker die in het gastenboek schrijft: 'Is ruimte dan toch het oog van de naald?' [Chris van Geel] of psychiater die iets voor boven de bank zoekt.

Aanraken geboden, beelden die een beroep doen op andere zintuigen dan de ogen: een jaarlijks evenement voor blinden, terwijl zienden hun visuele handicap ontdekken. Hij deed er vaak aan mee, later ook aan andere projecten in het laat middeleeuwse kerkje van Kortenhoef. Kunst die zich met muziek, verhalen, dans en maaltijd houden terug trekt in een al zoveel eeuwen verstilde ruimte, een dwarsdoorsnee van de bevolking, niet alleen kunstkenners. Klaus wist het zeker: 'Dit is de toekomst,' ampel werd overwogen zijn zoon Finn te dopen.' En natuurlijk liep het allemaal anders maar het uitzicht blijft.

Als er werk verkocht werd, wist hij precies welk stukje van het Franse huis gerestaureerd ging worden en vooral waar hij de laatste schrijnwerker kon vinden. Dit langzame zintuig voor kwaliteit en vakmanschap was geen nostalgie maar leidde tot eigentijdse kunst, weerwerk tegen het brutale en ordinaire geweld dat mensen onteigend. In herinner me - lang voor de huidige crisis - Klaus' huiverende fascinatie bij de twintig keer overtekende beursgang van Nina Brink. De kleren van de keizer. Ineens voel je de kortsluiting tussen zijn collages van pin-ups eind jaren vijftig en de door plastische chirurgie gefotoshopte vrouwen en tegenwoordig zelfs plastic voetballers: je ziet ook wat we onderweg ongemerkt zijn kwijtgeraakt.

klaus-2klaus-3

Klaus en de cycloop. Zoveel geëxposeerde foto's fraai gedocumenteerd in door hem zelf vorm gegeven catalogi. De meeste indruk maakte op mij een tochtje vanuit ons Franse huis in de Gers. Halverwege een duf dorpje ineens: 'ho, stop even' en weg beende Klaus naar een verlaten pleintje waar kennelijk gisteren nog de kermis gestaan had. Hij kwam terug met foto's van vergeten houten blokjes, die voor evenwicht en waterpas moesten zorgen; peggen, keggen en hun ritme.

Wat blijft zijn de gedocumenteerde exposities. Om de twee jaar meestal, net als de boeken van Patrick Modiano, maar de vergelijking gaat ook inhoudelijk op. Geen hervonden tijd maar ook niet terug in de tijd: eerder het aangeraakt worden door het licht van een al lang gedoofde ster. En vonk, een spoor van aanwezigheid, een bevruchting.

Klaus als graficus, vormgever van boeken. Hovenier, die dendrologie studeerde en alles wist van snoeien. Tuinder in Roche, die ontdekte dat er wel tachtig soorten tomaten zijn en ze liefst allemaal wilde proeven.

Een leven is tekort voor zoveel creativiteit, laat staan als het zo vroeg al eindigt. Op bijgaande foto's zien we Klaus op zijn rug. Eerst met Carice van Houten kijkend naar een kunstwerk. En dan nog in zijn atelier: hij loopt uit beeld, nog even en hij gaat op in zijn werk.

 klaus-4klaus-5