1946 - 2011
onder welk gesternte?
overwegingen op de avond van mijn 65e

   

27 februari
het teken van vissen:
zie de omslagfioto van deze site,
eentje altijd tegen de stroom in
de andere bedreven in het verbergen van kwetsbaarheid
 
een dag zonder heilige
wel de internationale dag van de IJsbeer 
en de ontdekking van de methode C 14
 
de geboortedag
van keizer Constantijn
de dag waarop Henri IV in de kathedraal van Chartres
tot koning van Frankrijk en Navarra gekroond werd [1594]
en 'Paris vaut bien une messe' gezegd zou hebben,
de geboortedag van Ricoeur maar ook een engerd
als Rudolf Steiner, Elizabeth Taylor, Ariel Sharon
en Cees Korvinus, sterfdag van Ivan Pavlov
en de dichter Jan Eijkelboom

 
65feb46-5-web.jpg27 februari 1960
sterfdag van de opa waarnaar ik
vernoemd ben: ds H.A. Leenmans, zoon 
van ds C.J. Leenmans die overleed op 28 februari,
deze C.J. een broer van alweer een ds H.A. Leenmans
de opa van M. Vasalis,
 
op mijn eerste verjaardag tekent zij
het contract voor De vogel Phoenix,
dezelfde dag tien jaar later schrijft zij haar moeder Louise
over Geert van Oorschot: ‘eerst geroerd en naderhand
bepaald handtastelijk.’
 
In de nacht van 27 februari 1946
kan Harry S. Truman de slaap niet vatten,
hij verstuurt een telegram aan twaalf invloed- of anderszins rijke
Amerikanen om de honger in Europa een halt toe te roepen
de dichteres Emily Dickinson was één van die twaalf,
kijk !
 
cahya-1op woensdag 27 februari 1946
zetten Nederlandse oorlogsvrijwilligers
voet aan land op Java ‘om het geweld te bedwingen
en de koloniale orde te herstellen’, later wordt daar geboren:
Ruth Esmeralda Kyra, moeder van mijn  kleinzoon
Cahya Jaden [dankbaar voor het licht]
vandaag precies twaalf dagen oud.

 
Op 27 februari 1933 steekt 
Marinus van der Lubbe de Rijksdag in brand,
sleuteldag in de chronologie van Mulisch’ Ontdekking van de hemel
de gezworen vrienden Onno en Max gedenken Van der Lubbe
en vieren hun verwekking, die avond
krijgt de vader van beider vriendin een hartaanval,
begin van het ongeluk in het onweer
waardoor Ada in coma raakt
en Quinten later uit haar hersendode lichaam gehaald wordt
de laatste woorden in haar dagboek zijn van Achterberg:
In het nooit dat nog komt, zie ik u weer.

 
Het is nog oorlog
als 500 miljoen spermatozoïden zijn aangemaakt
waarvan eentje de wedloop naar mijn conceptie wint
één morgen wel of geen koffie heeft invloed op de snelheid
en voor je ’t weet, ben je een meisje of een tweeling
 
kort na Bevrijdingsdag de versmelting
in stilte wacht ik af waar ik komen zal:
woensdag 27 februari 1946. 6.15
in de pastorie van IJsselstein, vrijwel in de kerk
geboren, en dat met de helm op, mit der Glückhaube,
born with a caul, il est né tout coiffé,
 
maar het is dag 96 in de getuigenissen van Neurenberg
deze ontsporing van humaniteit
is de horizon van mijn bestaan 
de getuige die dag is een dichter,
Avrohom Sutzkever
in ’43 ontsnapt uit het getto van Warschau
in ’47 aangekomen in het mandaatgebied Palestina
begin vorig jaar overleden in Tel Aviv
 
hij gedenkt het schreeuwen van mensen
een experiment met het oog op soldaten aan het oostfront
hun hersens worden bevroren
 
hij vertelt van de omsingeling van de joodse wijk in Wilna,
Vilnius,- mannen moeten de riem uit hun broek halen
en de handen tegen het achterhoofd vouwen
lopen wordt dan vrijwel onmogelijk
maar wie naar zijn broek grijpt wordt doodgeschoten
 
een straat doordrenkt van bloed
dan is het genoeg: geweten legt het af
tegen instinct - de hond van Gestapo chef Schweichenberg
vliegt zijn baas naar de strot…
 
op 27 februari 1976 krijg ik
in Het Rechthuis tegenover de pastorie
waarin we 25 jaar zouden wonen
krijg ik het beroep naar Kortenhoef overhandigd
diezelfde dag geeft Levinas aan de Sorbonne
college over vrijheid in verantwoordelijkheid
dat is: anders dan zijn,
een ander zijn
 
dertig jaar later verschijnt een biografie van H.G.
mijn vader, ik mis nogal wat, en veel van wat er wel staat,
is ondermaats gezever, - rabbijn Lody van de Kamp miste de oorlog
 
klopt: het verzet leek voorbehouden
aan de niet gelovige tak van de familie
later wilde het gesprek over die oorlog
niet vlotten: voor mij beslissende boeken
van Primo Levi, Menachem Arnoni
en Abel Herzberg bleven ongelezen
postuum tekenden we vrede
 
volkerenmoord, een van de vele, vond hij
failliet van het christendom vond ik
tenzij het misschien opnieuw
kon worden uitgevonden
 
einde oefening
en dan een witregel,  een wending
adempauze in een gebed
 
van God, weg ermee
naar Naam ten einde raad
fluistering: ‘jij, uit het pantheon
boos weggelopen verloren zoon’ [Van der Graft]
 
kerken gesloopt, tapijthal
kerkverlating misschien soms
ook gewoon een kwestie van goede smaak
 
nog altijd geen vrede voor de Palestijnen
het doet de bijbel geen goed,
mensen associëren disproportioneel geweld
met de spreekwoordelijke wreedheid
van 'een nationalistisch rotgodje' 
in het zgn Oude Testament.
 
vreemde vogels streken neer
in De Nederlandse stam,
demente boom, niet langer gekend
aan z'n vruchten, straks breekt een tak,
loert schimmelinfectie, mistletoe,
boomkanker, wildplassers bleken het gras,
rond de stam die niet langer
zijn wortels vertrouwd.
 
moeten we de woorden vanouds
misschien hernemen ?
ook wie niet gelooft
is in de bijbel zei Elias Canetti.
 
goed dat jullie er allemaal zijn
zonder vriendschap ben je nergens
vooruit laten we nog een keer terug gaan
naar 27 februari 1946
toen de opname gemaakt werd
die we nu gaan beluisteren:
Kathleen Ferrier:
What will I do without Euridice

en daarna kan het niet uitblijven
enkele weken later beginnen
onder regie van Frank Capra
met in de hoofrollen
James Stewart en Donna Reed
de opnamen van misschien wel de beste film ooit
It's a wonderfull life